Have gallstones? Should I wait for surgery or do it right away?
Gallstones आहेत? Surgery साठी थांबायचं की लगेच करायची?
अचानक पोटाच्या उजव्या बाजूला दुखायला लागलं, जेवण झाल्यानंतर पोटात कळा येऊ लागल्या किंवा मळमळ आणि उलट्या होऊ लागल्या तर त्यामागे पित्ताशयातील खडे म्हणजेच Gallstones असण्याची शक्यता असते.
आजकाल सोनोग्राफी करताना अनेक लोकांच्या पित्ताशयात खडे असल्याचे आढळते. काही जणांना यामुळे कोणताही त्रास होत नाही. तर काही जणांना वारंवार पोटदुखीचा त्रास होतो.
Gallstones असल्याचे कळल्यानंतर रुग्णांचा सर्वात मोठा प्रश्न असतो, “आता लगेच ऑपरेशन करायचं का? की काही दिवस थांबू शकतो?”
याचे उत्तर प्रत्येक रुग्णासाठी वेगळे असते. खड्यांमुळे त्रास होतोय का, खड्यांमुळे काही गुंतागुंत झाली आहे का आणि तपासणीचे रिपोर्ट काय सांगतात, यावर पुढचा निर्णय घेतला जातो.
पित्ताशयात खडे का तयार होतात?
पित्ताशयामध्ये यकृतातून तयार होणारे पित्त साठवले जाते. काही कारणांमुळे या पित्तातील घटकांचे संतुलन बिघडले तर त्यापासून हळूहळू खडे तयार होऊ शकतात.
काही लोकांच्या पित्ताशयात खडे असूनही त्यांना आयुष्यभर कोणताही त्रास होत नाही. त्यामुळे फक्त सोनोग्राफीमध्ये खडा दिसला म्हणून प्रत्येक वेळी ऑपरेशन करावे लागतेच असे नाही.
मात्र खड्यांमुळे वारंवार त्रास होत असेल, तर परिस्थितीकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही.
Gallstones ची लक्षणे कोणती?
पित्ताशयातील खड्यांमुळे खालीलपैकी काही त्रास होऊ शकतात:
- पोटाच्या उजव्या वरच्या भागात दुखणे
- जेवणानंतर पोटदुखी होणे
- तेलकट किंवा जड पदार्थ खाल्ल्यानंतर त्रास वाढणे
- पाठीकडे किंवा उजव्या खांद्याकडे वेदना जाणे
- मळमळ किंवा उलटी
- पोट फुगणे
- अपचन किंवा अस्वस्थ वाटणे
काही वेळा वेदना अचानक सुरू होतात आणि काही तास टिकू शकतात. असा त्रास पुन्हा पुन्हा होत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
Gallstones आहेत म्हणून लगेच Surgery करावी लागते का?
नेहमीच नाही.
जर पित्ताशयात खडे असतील पण कोणतीही लक्षणे नसतील, तर काही रुग्णांना लगेच ऑपरेशनची गरज नसते. अशा वेळी डॉक्टर रुग्णाची परिस्थिती पाहून निरीक्षण करण्याचा सल्ला देऊ शकतात.
पण खड्यांमुळे वारंवार पोटदुखी होत असेल, रोजच्या जीवनात त्रास होत असेल किंवा पित्ताशयामध्ये सूज किंवा इतर समस्या निर्माण झाल्या असतील, तर ऑपरेशनचा पर्याय योग्य ठरू शकतो.
म्हणून “खडा आहे म्हणजे ऑपरेशन” किंवा “खडा आहे पण दुखत नाही म्हणून कधीच ऑपरेशन नको”, अशी दोन्ही टोकाची भूमिका घेणे योग्य नाही.
कधी थांबू नये?
काही लक्षणे दिसली तर उपचार पुढे ढकलू नयेत.
ही सामान्य माहिती आहे. प्रत्येक रुग्णासाठी उपचाराचा निर्णय त्याच्या तपासणी आणि रिपोर्टनुसार घेतला जातो.
Gallstone Surgery कधी करावी लागते?
खड्यांमुळे वारंवार पोटदुखी होत असेल किंवा त्यातून गुंतागुंत निर्माण होत असेल, तर पित्ताशय काढण्याच्या शस्त्रक्रियेचा विचार केला जातो.
ही शस्त्रक्रिया अनेकदा Laparoscopic Gallbladder Surgery पद्धतीने केली जाते. या पद्धतीमध्ये पोटावर मोठा छेद न देता छोट्या छेदांमधून शस्त्रक्रिया केली जाते.
मात्र प्रत्येक रुग्णासाठी एकच पद्धत योग्य असेल असे नाही. पित्ताशयाची स्थिती, सूज, खड्यांची समस्या आणि इतर आरोग्यविषयक बाबी लक्षात घेऊन डॉक्टर योग्य पद्धत ठरवतात.
फक्त आहार बदलून Gallstones बरे होतात का?
आहाराकडे लक्ष देणे नक्कीच फायदेशीर आहे. विशेषतः खूप तेलकट, तळलेले आणि जड पदार्थ खाल्ल्यानंतर त्रास वाढत असेल तर ते पदार्थ कमी करणे उपयोगी ठरू शकते.
पण एकदा तयार झालेले पित्ताशयातील खडे फक्त आहार बदलल्याने नेहमी नाहीसे होतीलच असे नाही.
त्यामुळे घरगुती उपायांवर अवलंबून राहण्याऐवजी डॉक्टरांनी सांगितलेल्या तपासण्या करून घेणे आणि त्यानुसार उपचार ठरवणे अधिक योग्य आहे.
Gallstones कडे दुर्लक्ष केल्यास काय होऊ शकते?
सुरुवातीला खड्यांमुळे फारसा त्रास होत नसला तरी काही रुग्णांमध्ये पुढे समस्या निर्माण होऊ शकतात.
खडा पित्ताचा मार्ग अडवू शकतो. पित्ताशयाला सूज येऊ शकते. काही वेळा कावीळ किंवा स्वादुपिंडाशी संबंधित समस्या देखील निर्माण होऊ शकतात.
याचा अर्थ प्रत्येक रुग्णाला अशा गुंतागुंती होतील असे नाही. पण वारंवार त्रास होत असूनही तो दुर्लक्षित करणे योग्य नाही.
Gallstone Treatment साठी योग्य सल्ला का महत्त्वाचा आहे?
Gallstones चे निदान झाल्यावर सर्वात आधी हे समजून घेणे गरजेचे आहे की तुमच्या बाबतीत खड्यांवर फक्त लक्ष ठेवणे पुरेसे आहे की उपचाराची गरज आहे.
यासाठी तुमची लक्षणे, सोनोग्राफीचा रिपोर्ट आणि आवश्यक असल्यास इतर तपासण्या पाहिल्या जातात.
Gallstone Treatment साठी Kaizen Gastro Care, Wakad येथे Gastroenterology आणि GI Surgery संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला उपलब्ध आहे. रुग्णाची समस्या आणि रिपोर्ट समजून घेतल्यानंतर पुढील उपचाराचा योग्य पर्याय समजावून सांगितला जातो.
Gallstones असल्यास काय लक्षात ठेवावे?
Gallstones आढळले म्हणून घाबरण्याची गरज नाही. पण त्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्षही करू नये.
तुम्हाला कोणताही त्रास नसेल तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने निरीक्षण करता येऊ शकते. पण पोटदुखी वारंवार होत असेल, ताप येत असेल, उलट्या होत असतील किंवा कावीळ दिसत असेल तर लवकर तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
ऑपरेशन कधी करायचे याचा निर्णय स्वतः घेण्यापेक्षा Gastroenterologist किंवा GI Surgeon च्या सल्ल्याने घेणे अधिक सुरक्षित आहे.
निष्कर्ष:
Gallstones असल्यावर लगेच ऑपरेशन करायचे की थांबायचे, हे प्रत्येक रुग्णाच्या परिस्थितीवर अवलंबून असते. खड्यांमुळे कोणताही त्रास नसेल तर काही वेळा फक्त निरीक्षण पुरेसे असते. पण वारंवार पोटदुखी किंवा इतर त्रास होत असेल तर योग्य वेळी उपचार घेणे महत्त्वाचे आहे.